آسم یک بیماری التهابی مزمن راههای هوایی است؛ با شناخت درست محرکها و مصرف منظم داروها، زندگی طبیعی و بدون محدودیت کاملاً دستیافتنی است.
آسم (Asthma) یک بیماری مزمن راههای هوایی است که در آن راههای هوایی ریه دچار التهاب مزمن و حساسیت بیشازحد میشوند؛ در نتیجه در مواجهه با محرکهای مختلف، دیواره راه هوایی تورم میکند، عضلات اطراف آن منقبض میشود ، و عبور هوا دشوارتر میشود. این تغییرات میتوانند باعث سرفه، خسخس، تنگی نفس و احساس فشار در قفسه سینه شوند. علائم آسم معمولاً ثابت نیستند؛ ممکن است در بعضی روزها خفیف باشند و در زمانهای دیگر، مثلاً هنگام عفونت تنفسی، تماس با محرکها یا ورزش، شدت بیشتری پیدا کنند.
در ریه فرد مبتلا به آسم چه اتفاقی میافتد؟
راههای هوایی را میتوان مانند لولههایی تصور کرد که هوا را به داخل و خارج ریه منتقل میکنند. هنگام فعالشدن آسم، چند تغییر ممکن است همزمان رخ دهد:
- دیواره راههای هوایی متورم و ملتهب میشود.
- عضلات اطراف راههای هوایی منقبض میشوند.
- ترشحات مخاطی افزایش مییابد.
- فضای عبور هوا باریکتر میشود.
در نتیجه، خارجشدن هوا از ریه دشوارتر میشود و فرد ممکن است احساس کند نفسش کامل خارج نمیشود.

علائم شایع آسم چیست؟
علائم آسم از فردی به فرد دیگر متفاوت است، اما نشانههای شایع عبارتاند از:
- سرفه، بهویژه شبها یا صبح زود
- صدای خسخس هنگام تنفس
- تنگی نفس
- احساس فشار یا سنگینی در قفسه سینه
- کاهش تحمل فعالیت یا ورزش
- بیدارشدن شبانه بهدلیل سرفه یا تنگی نفس

این علائم میتوانند گاهی ظاهر شوند و سپس کاهش پیدا کنند. شدت و دفعات آنها نیز در طول زمان تغییر میکند. داشتن هر کدام از این علائم نشانه ابتلای شما به آسم نیست. برای تشخیص قطعی آسم بعد از مراجعه به متخصص باید تست های تنفسی انجام شود و بر اساس تفسیر تست های تنفسی و پیگیری شما و بررسی پاسخ به درمان؛ پزشک بیماری شما را تشخیص دهد. آسم به طور کامل درمان نمی شود اما علائم آن را می توان در اکثر موارد به خوبی کنترل کرد. از آنجایی که علایم آسم با گذشت زمان تغییر می کنند این مهم است که بتوانید نشانه ها و علائم بیماری تان را به همراه دکترتان پی گیری کرده و درمان مورد نیاز خود را تنظیم کنید.
آیا هر سرفه یا خسخسی به معنای آسم است؟
خیر. سرفه و خسخس میتوانند در بیماریها یا شرایط مختلفی دیده شوند؛ از جمله عفونتهای تنفسی، آلرژی، بیماری انسدادی مزمن ریه، برگشت اسید معده یا برخی مشکلات قلبی.
تشخیص آسم بر اساس شرح حال، معاینه و در بسیاری از موارد، بررسی تغییرپذیری جریان بازدم با آزمونهای عملکرد ریه انجام میشود. بنابراین، شروع خودسرانه اسپری فقط بر اساس وجود سرفه یا خسخس توصیه نمیشود.
چه عواملی علائم آسم را تحریک میکنند؟
محرکها در همه بیماران یکسان نیستند. عوامل شایع عبارتاند از:
- دود سیگار و قلیان
- آلودگی هوا
- گردوغبار و مایت
- کپک و رطوبت
- گرده گیاهان
- عطر، اسپری خوشبوکننده و برخی مواد شوینده
- عفونتهای تنفسی
- هوای سرد
- ورزش یا فعالیت شدید
- مواد حساسیتزا در محیط کار
- استرس یا هیجان در برخی افراد
وجود یک محرک برای یک بیمار به این معنا نیست که همان عامل در همه بیماران باعث بروز علائم میشود. بهتر است هر فرد محرکهای احتمالی خود را ثبت و درباره آنها با پزشک مشورت کند. شناخت این محرکها میتواند به کنترل آسم شما کمک کند.
چرا علائم آسم شبها یا صبح زود بدتر میشوند؟
در برخی بیماران، علائم آسم در شب یا صبح زود تشدید میشوند. عواملی مانند تغییرات طبیعی بدن در طول شب، تماس با آلرژنهای محیط خواب، ترشحات بینی، برگشت اسید معده یا کنترلنشدن بیماری میتوانند نقش داشته باشند.
بیدارشدن مکرر بهدلیل سرفه یا تنگی نفس را نباید نادیده گرفت، چون میتواند نشانه کنترلنشدن آسم باشد. این موضوع باید در ویزیت به پزشک گزارش شود.
آیا آسم قابل درمان است؟
آسم معمولاً یک بیماری مزمن است؛ یعنی ممکن است در دورههای مختلف زندگی فعالتر یا کمعلامتتر شود. در بسیاری از بیماران میتوان علائم را با درمان مناسب، شناسایی محرکها و پیگیری منظم بهخوبی کنترل کرد.
کنترل مناسب یعنی فرد:
- علائم روزانه کمی داشته باشد یا بدون علامت باشد.
- شبها بهدلیل آسم بیدار نشود.
- فعالیتهای معمول خود را انجام دهد.
- بهطور مکرر به داروی تسکیندهنده نیاز پیدا نکند.
- دچار حملههای شدید و مراجعههای مکرر به اورژانس نشود.
بهترشدن علائم به معنای قطع خودسرانه دارو نیست. هرگونه کاهش یا تغییر درمان باید طبق نظر پزشک انجام شود.
آسم چگونه تشخیص داده میشود؟
پزشک معمولاً این موارد را بررسی میکند:
- نوع علائم و زمان بروز آنها
- تغییر علائم در شب، هنگام ورزش یا تماس با محرکها
- سابقه آلرژی یا بیماریهای تنفسی
- سابقه خانوادگی آسم
- معاینه و صدای تنفس
- اسپیرومتری یا سایر آزمونهای عملکرد ریه
- در برخی شرایط، پیکفلو یا آزمایشهای تکمیلی
هیچ علامت منفردی بهتنهایی برای تشخیص آسم کافی نیست. تشخیص نهایی باید توسط پزشک انجام شود.
تفاوت آسم با آلرژی چیست؟
آلرژی واکنش سیستم ایمنی به موادی مانند گرده، گردوغبار یا برخی مواد غذایی است. آسم بیماری راههای هوایی است. این دو میتوانند با هم وجود داشته باشند، اما یکسان نیستند.
برای مثال، فرد ممکن است آلرژی بینی داشته باشد، اما آسم نداشته باشد. از طرف دیگر، برخی بیماران آسمی ممکن است بدون آلرژی مشخص نیز دچار علائم شوند.
چه زمانی باید به پزشک مراجعه کنیم؟
اگر یکی از موارد زیر وجود دارد، برای ارزیابی پزشکی اقدام کنید:
- سرفه یا خسخس مکرر
- تنگی نفس هنگام فعالیتهای معمول
- بیدارشدن شبانه بهدلیل علائم تنفسی
- نیاز مکرر به اسپری تسکیندهنده
- محدودشدن ورزش یا فعالیت روزانه
- تکرار علائم پس از سرماخوردگی
- تشدید علائم پس از تماس با دود، گردوغبار یا مواد شیمیایی
چه زمانی وضعیت اورژانسی است؟
تنگی نفس شدید، دشواری در صحبتکردن، کبودی لبها، گیجی، خستگی شدید تنفسی یا بدترشدن سریع علائم میتواند نشانه وضعیت جدی باشد. در چنین شرایطی باید طبق برنامه اقدام شخصی عمل کرد و در موارد شدید با ۱۱۵ تماس گرفت.
جمعبندی کوتاه
آسم بیماری مزمن راههای هوایی است که با التهاب و تنگشدن متغیر راههای تنفسی همراه میشود. سرفه، خسخس، تنگی نفس و فشار قفسه سینه از علائم شایع آن هستند. آسم در بسیاری از بیماران با درمان مناسب و شناخت محرکها قابل کنترل است، اما تشخیص و تنظیم درمان باید توسط پزشک انجام شود.
کنترل آسم؛ ترکیبی از دارو و سبک زندگی
داروهای کنترلکننده (عمدتاً اسپریهای کورتونی استنشاقی) التهاب پایه را آرام میکنند و باید هر روز و حتی در روزهایی که بیمار کاملاً خوب است، مصرف شوند. داروهای گشادکننده سریعاثر فقط برای تسکین حملات حاد و حداکثر چند بار در هفته استفاده میشوند؛ مصرف مکرر آنها یعنی آسم کنترل نشده و نیاز به بازبینی درمان.
نکته مهم: اسپریهای استنشاقی اعتیادآور نیستند و قطع خودسرانه آنها شایعترین علت عود و حملههای شدید آسم است. تکنیک صحیح استفاده از اسپری را از پزشک خود بخواهید و آن را دورهای بازبینی کنید.
اگر علایمم بهتر شده ، میتوانم داروهایم را قطع کنم.
بهترشدن علائم به معنای اجازه برای قطع خودسرانه دارو نیست.