اسپری تنها زمانی اثر کامل دارد که درست استفاده شود؛ راهنمای گام‌به‌گام اسپری دهانی، توربوهالر و اسپری بینی همراه با ۱۵ نکته کلیدی.
اسپری‌ها جزء جدانشدنی داروهای بیماران تنفسی هستند و استفاده درست از آن‌ها نقش بسزایی در کنترل علائم و درمان بیماری دارد. ممکن است پزشک برای کنترل علائم شما اسپری تجویز کند؛ متأسفانه بسیاری از بیماران روش صحیح استفاده از اسپری را نمی‌دانند و در نتیجه دارو به‌خوبی اثر نمی‌کند.
اسپری استنشاقی وسیله‌ای است که به‌واسطه آن دارویی خاص با مقدار تنظیم‌شده به‌صورت ذرات بخار درآمده و در فضای داخلی دهان یا بینی پخش می‌شود؛ به‌گونه‌ای که ذرات دارو همراه با هوای تنفسی به‌آسانی وارد ریه‌ها شده و اثرات درمانی خود را با تأثیر موضعی نشان می‌دهند. معمولاً هر مخزن اسپری برای ۲۰۰ نوبت دارو کافی است. داروهایی که به این شکل عرضه می‌شوند عمدتاً خاصیت ضداحتقان، ضدالتهاب یا گشادکننده مجاری هوایی دارند.
راهنمای استفاده از اسپری دهانی استنشاقی
- قبل از مصرف اسپری، داخل دهان را با آب بشویید تا محوطه دهان از ذرات غذا یا مواد خارجی پاک شود.
- درپوش محافظ دهانی را بردارید و اسپری را به‌شدت تکان دهید.
- اسپری را در وضعیت مناسب آن یعنی وارونه و عمودی در دست بگیرید.
- با بازدم عمیق، حداکثر هوا را از سینه خود خارج نمایید (البته بدون ایجاد اشکال و تنگی نفس شدید) تا بتوانید پس از آن یک دم عمیق انجام دهید.
- دهانه اسپری را در دهان خود بگذارید و لب‌ها را به دور آن محکم ببندید تا هوا از راه دیگری وارد دهان شما نشود.
- نفس عمیق بکشید و به‌طور هم‌زمان اسپری را به‌کار اندازید. مهم این است که درست در لحظه شروع تنفس فقط یک‌بار به اسپری فشار وارد کنید تا دارو همراه با هوای استنشاقی به عمق ریه نفوذ کند.
- اسپری را از دهان خارج کنید و حداقل ۱۰ ثانیه — یا هر مقدار که می‌توانید — نفس را در سینه حبس کنید (در ذهن خود بشمارید: یک‌هزار و یک، یک‌هزار و دو، … و یک‌هزار و ده).
- سرانجام به‌آهستگی هوا را بیرون دهید و تنفس معمولی را شروع کنید.
- در صورت نیاز به استفاده مجدد، حداقل یک دقیقه صبر کنید.
- پس از مصرف، پوشش دهانی را دوباره بگذارید تا از ورود گرد و غبار جلوگیری شود.
راهنمای استفاده از توربوهالر (Turbuhaler)
توربوهالرها انواع مختلفی دارند و نحوه استفاده از آن‌ها با اسپری‌های استنشاقی غیرپودری متفاوت است. این نوع اسپری‌های پودری نیازی به استفاده از دم‌یار ندارند و برخی توربوهالرها شمارنده دوز دارند که میزان دقیق دوز دارو را نشان می‌دهد.
- در اولین مرحله باید پوش اسپری را بردارید.
- چرخنده رنگی توربوهالر را تا آنجا که می‌شود بپیچانید، سپس آن را کاملاً به سمت عقب بچرخانید. اگر این کار را به‌درستی انجام داده باشید یک صدای «کلیک» می‌شنوید؛ در غیر این صورت دوز دارو خارج نشده است.
- برای استفاده از دارو، بعد از چرخاندن دستگاه و قبل از قرار دادن آن در دهان، خارج از دستگاه یک نفس عمیق بکشید.
- دهانه دستگاه را بین دندان‌هایتان قرار دهید و لب‌هایتان را روی آن ببندید؛ به‌طور قوی و عمیق از طریق دهان نفس بکشید.
- توربوهالر را قبل از بازدم از دهان خارج کنید.
- همیشه عدد روی دستگاه را برای بررسی دوز باقی‌مانده چک کنید. در توربوهالر بدون شمارنده، قرمز شدن پنجره دستگاه به معنی تمام شدن دارو است.
منبع راهنمای توربوهالر: healthywa.wa.gov.au — نحوه استفاده از دیگر انواع اسپری‌های پودری نیز مشابه همین مراحل است؛ ابتدا درپوش اسپری برداشته می‌شود و سپس استفاده آغاز می‌گردد.
راهنمای استفاده از اسپری بینی
معمولاً فقط داروهای ضداحتقان بینی به این روش استفاده می‌شوند:
- بهتر است قبل از مصرف اسپری، مجاری بینی را خوب تمیز کنید.
- مخزن اسپری را از بدنه محافظ جدا کرده و پلاستیک مخصوص استعمال بینی را به آن متصل نمایید.
- مراحل تکان دادن و رعایت وضعیت را طبق دستورهای قبلی انجام دهید.
- پلاستیک بینی را در داخل سوراخ بینی بگذارید و مخزن را تا حد امکان به حالت عمودی نگه دارید.
- نفس را در سینه حبس نمایید و بدون اینکه نفس بکشید، اسپری را محکم یک‌بار فشار دهید.
- در صورت لزوم همین عمل را برای بینی دیگر تکرار کنید؛ هنگام استفاده از اسپری از طریق بینی نباید نفس کشید.
- در صورت نیاز به استفاده مجدد، حداقل یک دقیقه صبر کنید.
- جهت تمیز کردن پلاستیک بینی، آن را از مخزن جدا کرده با آب نیم‌گرم و صابون بشویید و به‌دقت خشک کنید.
۱۵ نکته مهم درباره استفاده از اسپری‌های دارویی
- روش صحیح استفاده از اسپری را به‌دقت بیاموزید.
- هنگام اجرای مراحلی که نیاز به تنفس دقیق دارد عجله نکنید؛ مهم این است که هم‌زمان با فشار اسپری، دم عمیق را تا آنجا که ممکن است به‌آهستگی انجام دهید.
- دفعات اولیه را جلوی آینه تمرین کنید. اگر بخار دارو از بالای اسپری یا اطراف دهانتان خارج می‌شود، روش مصرف شما صحیح نیست و باید دوباره از مرحله تکان دادن اسپری شروع کنید.
- برخی اسپری‌ها در حملات حاد تنگی نفس مؤثرند ولی برخی دیگر حداقل به چند ساعت تا چند روز وقت نیاز دارند تا اثر کنند؛ پس فقط با نظر پزشک معالج و داروی تجویزشده از اسپری استفاده کنید.
- هرگز بیش از میزان تجویزشده از اسپری استفاده نکنید.
- اگر احساس کردید استفاده از اسپری ناراحتی شما را کاهش نمی‌دهد یا بیش از ۸ بار در روز از آن استفاده می‌کنید، حتماً با پزشک معالج خود مشورت کنید.
- اگر هم‌زمان از دو نوع اسپری استفاده می‌کنید، بهتر است اول اسپری گشادکننده برونش (مانند سالبوتامول) و پس از حدود یک‌ربع ساعت اسپری ضدالتهاب کورتیکواستروئید (مانند بکلومتازون) را مصرف کنید تا جذب داروها بهتر و تأثیر آن مطلوب‌تر باشد.
- بعد از مصرف اسپری، دهان خود را با آب معمولی بشویید؛ شستشوی دهان از عفونت‌های قارچی دهان پیشگیری می‌کند.
- خانم‌های باردار یا مادران شیرده قبل از مصرف دارو باید با پزشک معالج خود مشورت نمایند.
- قبل از مصرف از خوب کار کردن اسپری مطمئن شوید؛ اگر یک هفته یا بیشتر استفاده نشده، یک‌بار قبل از مصرف آن را امتحان کنید.
- اسپری را همیشه تمیز نگه دارید؛ بخش‌های غیرفلزی آن را می‌توانید با آب نیم‌گرم شسته و خشک نمایید.
- مخزن فلزی اسپری را سوراخ نکنید و آن را در معرض نور مستقیم خورشید یا آتش قرار ندهید.
- دارو را از دسترس اطفال دور نگه دارید.
- مصرف منظم و به‌موقع داروها به پیشگیری از مشکلات و عوارض کمک می‌کند.
- مصرف اسپری قبل از غذا، تنفس هنگام غذا خوردن را آسان‌تر می‌کند.
