با علائم اولیه آسم مانند سرفه‌های مکرر، خس‌خس، تنگی نفس و احساس فشار در قفسه سینه آشنا شوید و بدانید چه زمانی مراجعه به پزشک ضروری است.
علائم اولیه آسم چیست؟ چه زمانی باید به پزشک مراجعه کنیم؟
سرفه، خس‌خس، تنگی نفس و احساس فشار در قفسه سینه از علائم شناخته‌شده آسم هستند. این علائم ممکن است دائمی نباشند و در زمان‌های مختلف، مانند شب، هنگام ورزش، پس از سرماخوردگی یا در تماس با دود و مواد حساسیت‌زا ظاهر شوند.
داشتن یکی از این علائم به‌تنهایی به معنای ابتلا به آسم نیست. بیماری‌هایی مانند عفونت‌های تنفسی، آلرژی، برگشت اسید معده، بیماری انسدادی مزمن ریه و برخی مشکلات قلبی نیز می‌توانند علائم مشابه ایجاد کنند. تشخیص آسم باید با بررسی پزشک و در صورت نیاز، آزمون‌های عملکرد ریه انجام شود.
علائم اولیه آسم کدام‌اند؟
سرفه مکرر
سرفه می‌تواند نخستین یا تنها علامت آسم باشد. این سرفه معمولاً:
- شب‌ها یا صبح زود بیشتر می‌شود.
- پس از ورزش یا خندیدن ایجاد می‌شود.
- هنگام سرماخوردگی طولانی‌تر از حد معمول ادامه پیدا می‌کند.
- پس از تماس با دود، گردوغبار، عطر یا مواد شیمیایی تشدید می‌شود.
سرفه‌ای که مکرراً برمی‌گردد یا خواب و فعالیت روزانه را مختل می‌کند، نیاز به بررسی پزشکی دارد.
خس‌خس هنگام تنفس
خس‌خس صدایی شبیه سوت است که معمولاً هنگام بازدم شنیده می‌شود. این صدا به‌دلیل تنگ‌شدن راه‌های هوایی ایجاد می‌شود، اما نبودن خس‌خس، آسم را رد نمی‌کند؛ زیرا همه بیماران در تمام زمان‌ها خس‌خس ندارند.
تنگی نفس
فرد ممکن است احساس کند هوا کافی نیست، نمی‌تواند نفس عمیق بکشد یا هنگام فعالیت زودتر از معمول نفس‌نفس می‌زند. تنگی نفس آسمی معمولاً متغیر است و ممکن است در بعضی روزها وجود داشته باشد و در روزهای دیگر کاهش پیدا کند.
احساس فشار یا سنگینی در قفسه سینه
برخی افراد این علامت را مانند احساس بسته‌شدن کمربند دور قفسه سینه یا سنگینی روی سینه توصیف می‌کنند. درد شدید یا مداوم قفسه سینه، به‌ویژه همراه با تعریق، تهوع یا انتشار درد به بازو و فک، نیازمند ارزیابی فوری است و نباید خودسرانه به آسم نسبت داده شود.
کاهش تحمل فعالیت
کودک یا بزرگسال مبتلا ممکن است هنگام دویدن، بالا رفتن از پله، ورزش یا بازی زودتر از دیگران خسته و دچار سرفه یا تنگی نفس شود. محدودشدن فعالیت به‌دلیل علائم تنفسی می‌تواند نشانه‌ای برای بررسی آسم باشد.
بیدارشدن در طول شب
سرفه، خس‌خس یا تنگی نفس شبانه از نشانه‌هایی هستند که باید جدی گرفته شوند. بیدارشدن مکرر به‌دلیل علائم تنفسی می‌تواند نشان‌دهنده کنترل‌نبودن بیماری یا وجود علت دیگری باشد.
چه الگوهایی احتمال آسم را بیشتر می‌کنند؟
علائم زیر بیشتر به نفع یک بیماری متغیر مانند آسم هستند:
- علائم در زمان‌های مختلف شدت متفاوتی دارند.
- علائم شب‌ها یا صبح زود بدتر می‌شوند.
- ورزش، خندیدن یا هوای سرد آن‌ها را تحریک می‌کند.
- پس از تماس با گردوغبار، دود، عطر یا مواد شیمیایی بروز می‌کنند.
- پس از عفونت ویروسی تنفسی تشدید می‌شوند.
- علائم برای مدتی بهتر می‌شوند و دوباره برمی‌گردند.
- سابقه آلرژی، اگزما، رینیت آلرژیک یا آسم در خانواده وجود دارد.
این الگوها فقط سرنخ هستند و تشخیص قطعی آسم را ثابت نمی‌کنند.
چه زمانی برای ویزیت معمول به پزشک مراجعه کنیم؟
برای ارزیابی پزشکی وقت بگیرید اگر:
- سرفه، خس‌خس یا تنگی نفس مرتب تکرار می‌شود.
- علائم شب‌ها شما را بیدار می‌کند.
- فعالیت، ورزش یا بازی کودک به‌دلیل علائم تنفسی محدود شده است.
- پس از هر سرماخوردگی، سرفه یا خس‌خس برای مدت طولانی باقی می‌ماند.
- علائم پس از تماس با دود، گردوغبار، عطر یا مواد شیمیایی تکرار می‌شوند.
- بدون تشخیص پزشکی به‌طور مکرر از اسپری تنفسی استفاده می‌کنید.
- علائم با گذشت زمان بیشتر یا شدیدتر می‌شوند.
- به‌دلیل تنگی نفس مجبور می‌شوید فعالیت خود را متوقف کنید.
پزشک بر اساس شرح حال، معاینه و در صورت نیاز آزمون‌هایی مانند اسپیرومتری یا سایر تست‌های عملکرد ریه، احتمال آسم را بررسی می‌کند. وجود علائم به‌تنهایی برای تشخیص کافی نیست.
در ویزیت چه اطلاعاتی را به پزشک بگوییم؟
پیش از مراجعه، این موارد را یادداشت کنید:
- زمان شروع علائم
- تعداد دفعات بروز علائم
- زمان‌هایی که علائم شدیدتر می‌شوند
- ارتباط علائم با ورزش، سرماخوردگی یا محرک‌ها
- بیدارشدن شبانه
- داروها یا اسپری‌های مصرف‌شده
- تعداد دفعات استفاده از داروی تسکین‌دهنده
- سابقه آلرژی، اگزما یا بیماری‌های تنفسی
- سابقه آسم در اعضای خانواده
- تماس شغلی با گردوغبار، دود یا مواد شیمیایی
ثبت علائم در دفترچه یا تلفن همراه می‌تواند به تشخیص دقیق‌تر کمک کند.
چه زمانی وضعیت اورژانسی است؟
اگر فرد دچار تنگی نفس شدید است، به‌سرعت بدتر می‌شود یا طبق برنامه اقدام شخصی به داروی تسکین‌دهنده پاسخ نمی‌دهد، باید فوراً کمک پزشکی دریافت کند.
علائم هشدار عبارت‌اند از:
- دشواری شدید در تنفس
- ناتوانی در صحبت‌کردن، راه‌رفتن یا غذاخوردن به‌دلیل تنگی نفس
- بدترشدن سریع خس‌خس یا تنگی نفس
- کبودی یا خاکستری‌شدن لب‌ها و ناخن‌ها
- گیجی، خواب‌آلودگی غیرعادی، ضعف شدید یا غش
- بی‌اثرشدن داروی تسکین‌دهنده طبق برنامه اقدام
- نداشتن داروی مورد نیاز هنگام حمله
- احساس خفگی یا ناتوانی در گرفتن نفس
در چنین شرایطی، فرد را بنشانید، او را تنها نگذارید و طبق برنامه اقدام شخصی عمل کنید. اگر علائم شدید هستند یا بهبود سریع ایجاد نمی‌شود، با اورژانس ۱۱۵ تماس بگیرید. در هنگام تنگی نفس شدید، فرد را دراز نکنید.
آیا می‌توان آسم را خودمان تشخیص دهیم؟
خیر. سرفه یا خس‌خس ممکن است دلایل مختلفی داشته باشد. حتی اگر علائم پس از مصرف یک اسپری بهتر شوند، این موضوع به‌تنهایی تشخیص آسم را ثابت نمی‌کند.
تشخیص آسم معمولاً بر اساس دو موضوع انجام می‌شود:
- وجود علائم تنفسی تیپیک و متغیر
- وجود شواهدی از تغییرپذیری جریان هوا در آزمون‌های تنفسی
اسپیرومتری یکی از آزمون‌های مهم در ارزیابی آسم است. در برخی شرایط، پزشک ممکن است از پیک‌فلو یا آزمایش‌های تکمیلی نیز استفاده کند.
در کودکان به چه نشانه‌هایی توجه کنیم؟
در کودکان ممکن است علائم به شکل زیر دیده شوند:
- سرفه‌های شبانه یا مکرر
- خس‌خس هنگام بازی و دویدن
- توقف زودهنگام بازی به‌دلیل نفس‌تنگی
- خستگی بیشتر از همسالان
- سرفه پس از خندیدن یا گریه‌کردن
- بیدارشدن شبانه
- تکرار علائم پس از سرماخوردگی
کودک ممکن است نتواند احساس تنگی نفس را به‌خوبی توضیح دهد. بنابراین تغییر رفتار، کاهش فعالیت یا درخواست مکرر برای توقف بازی نیز اهمیت دارد.
یک نکته مهم درباره علائم
شدت علائم همیشه میزان خطر را به‌درستی نشان نمی‌دهد. بعضی افراد ممکن است به علائم عادت کنند و کاهش فعالیت یا سرفه مزمن را طبیعی بدانند. در مقابل، بروز ناگهانی تنگی نفس یا بدترشدن سریع وضعیت می‌تواند خطرناک باشد، حتی اگر فرد پیش‌تر تشخیص آسم نداشته باشد.
از مصرف خودسرانه آنتی‌بیوتیک، کورتون خوراکی یا اسپری دیگران خودداری کنید. انتخاب دارو به تشخیص، سن، شدت علائم و بیماری‌های همراه بستگی دارد.
جمع‌بندی
علائم اولیه آسم معمولاً شامل سرفه، خس‌خس، تنگی نفس و احساس فشار در قفسه سینه هستند. این علائم ممکن است متناوب باشند و در شب، هنگام ورزش، پس از عفونت تنفسی یا در تماس با محرک‌ها شدت بگیرند.
اگر علائم تکرار می‌شوند، خواب یا فعالیت را مختل می‌کنند، برای ارزیابی پزشکی وقت بگیرید. اگر تنگی نفس شدید است، فرد نمی‌تواند به‌خوبی صحبت کند، لب‌ها کبود می‌شوند یا داروی تسکین‌دهنده اثر نمی‌کند، وضعیت اورژانسی است و باید با ۱۱۵ تماس گرفت.
