حمله آسم | کمک‌های اولیه و اورژانس مخاطب: خانواده‌ها، مراقبان، معلمان، همکاران و اطرافیان افراد مبتلا به آسم
چرا دانستن کمک‌های اولیه مهم است؟
حمله آسم ممکن است در مدت کوتاهی شدید شود. اقدام سریع و درست می‌تواند به بیمار کمک کند تا داروی نجات‌بخش مثل سالبوتامول خود را به‌درستی مصرف کند و در صورت نیاز، بدون تأخیر به مراقبت اورژانسی دسترسی پیدا کند. اگر کنار فردی هستید که دچار حمله آسم شده است، آرام بمانید، او را تنها نگذارید و مراحل زیر را انجام دهید.
ابتدا علائم حمله آسم را بشناسید
علائم شایع حمله
- سرفه، به‌ویژه سرفه خشک و مداوم
- خس‌خس سینه یا صدای سوت هنگام تنفس
- تنگی نفس
- احساس فشار یا گرفتگی در قفسه سینه
- افزایش نیاز به اسپری تسکین‌دهنده
- دشواری در راه رفتن یا صحبت کردن
توانایی صحبت کردن با جمله‌های کامل، شدت کمتر حمله را نشان می‌دهد؛ اما حتی در این وضعیت نیز باید علائم بیمار را جدی گرفت و طبق برنامه اقدام او عمل کرد.
مراحل کمک‌های اولیه
گام اول: بیمار را بنشانید و آرام کنید
- بیمار را در وضعیت نشسته و نسبتاً صاف قرار دهید؛ معمولاً کمی خم شدن به جلو راحت‌تر است.
- او را دراز نکنید، زیرا ممکن است تنفس را دشوارتر کند.
- لباس‌های تنگ، به‌ویژه اطراف گردن و قفسه سینه، را آزاد کنید.
- با صدای آرام به او اطمینان دهید که کنارش هستید.
- بیمار را تنها نگذارید و وضعیت تنفس او را پیگیری کنید.
گام دوم: به بیمار برای استفاده از داروی نجات‌بخش کمک کنید
اگر بیمار اسپری تسکین‌دهنده خود را دارد، از همان دارو و طبق برنامه اقدام شخصی او استفاده کنید. بسیاری از بیماران از اسپری سریع‌الاثر مانند سالبوتامول استفاده می‌کنند؛ اما برخی بیماران داروی نجات‌بخش متفاوتی دارند.
برای اسپری سالبوتامول:
- اسپری را تکان دهید.
- یک پاف استفاده کنید.
- بین پاف‌ها ۳۰ تا ۶۰ ثانیه فاصله بگذارید.
- در صورت امکان از اسپیسر یا دم‌یار استفاده کنید؛ اسپیسر رساندن دارو به ریه را آسان‌تر می‌کند.
- در حمله حاد، می‌توان تا ۱۰ پاف مصرف کرد، مگر اینکه برنامه شخصی بیمار دستور دیگری داده باشد.
اگر بیمار نمی‌تواند به‌درستی از اسپری استفاده کند، با حفظ آرامش به او کمک کنید. داروی فرد دیگری را جایگزین نکنید، مگر اینکه کارکنان اورژانس چنین دستوری بدهند.
گام سوم: در صورت بهبود نیافتن، با ۱۱۵ تماس بگیرید
اگر بیمار پس از حداکثر مقدار توصیه‌شده بهتر نشد، یا هر زمان علائم شدیدتر شد، فوراً با اورژانس ۱۱۵ تماس بگیرید.
هنگام تماس بگویید:
- بیمار دچار حمله آسم شده است.
- آیا می‌تواند صحبت کند یا نه.
- چه دارویی و چه مقدار مصرف کرده است.
- آدرس دقیق محل حادثه چیست.
تا رسیدن آمبولانس:
- بیمار را در وضعیت نشسته نگه دارید.
- او را تنها نگذارید.
- داروی نجات‌بخش را فقط طبق برنامه شخصی یا دستور کارکنان اورژانس ادامه دهید.
- اگر پس از تماس با اورژانس و گذشت ۱۰ دقیقه هنوز آمبولانس نرسیده و علائم بهبود نیافته‌اند، درباره تکرار دوز دارو طبق دستورهای معتبر و برنامه بیمار اقدام کنید
کارهایی که باید انجام دهید
- آرام بمانید و با بیمار با جملات کوتاه و اطمینان‌بخش صحبت کنید.
- برنامه عملیاتی آسم بیمار (تدوین شده توسط پزشک) را پیدا کنید و طبق آن عمل کنید.
- داروی نجات‌بخش و اسپیسر را در دسترس قرار دهید.
- زمان مصرف هر پاف و تغییر علائم را به خاطر بسپارید.
- در صورت وجود علائم خطر، تماس با اورژانس را به تأخیر نیندازید.
کارهایی که نباید انجام دهید
- بیمار را مجبور نکنید ، دراز بکشد.
- قفسه سینه یا گردن بیمار را فشار ندهید.
- او را تنها نگذارید.
- از داروهای خوراکی، شربت، آنتی‌بیوتیک یا داروی گیاهی بدون دستور پزشک استفاده نکنید.
- برای انتقال بیمار شدیداً بدحال، او را با خودروی شخصی جابه‌جا نکنید؛ آمبولانس تجهیزات و نیروی لازم برای مراقبت در مسیر را دارد.
- تصور نکنید قطع شدن خس‌خس به‌معنای بهبود است؛ اگر بیمار خسته، خواب‌آلود یا دچار تنفس ضعیف شده باشد، این می‌تواند نشانه وخامت شدید باشد.
آسم یا آنافیلاکسی؟
گاهی تنگی نفس بخشی از یک واکنش آلرژیک شدید، یعنی آنافیلاکسی، است. اگر حمله پس از تماس با ماده حساسیت‌زا شروع شده و همراه با هر یک از علائم زیر است، آنافیلاکسی را در نظر بگیرید:
- تورم لب‌ها، زبان یا گلو
- کهیر یا خارش گسترده
- گرفتگی صدا یا دشواری بلع
- احساس ضعف، سرگیجه یا غش
- تنگی نفس ناگهانی
اگر بیمار برای چنین شرایطی اپی‌نفرین خودکار تجویز‌شده دارد، باید طبق دستور پزشک و راهنمای وسیله، اپی‌نفرین را فوراً استفاده کند و سپس با ۱۱۵ تماس بگیرد. اسپری آسم جایگزین اپی‌نفرین در آنافیلاکسی نیست. اگر هم‌زمان علائم آسم وجود دارد، داروی نجات‌بخش آسم نیز طبق برنامه بیمار مصرف می‌شود.
پیام کلیدی
- بیمار را بنشانید، آرام کنید و تنها نگذارید.
- بیمار را در استفاده از داروی نجات‌بخش شخصی و اسپیسر کمک کنید.
- در مورد اسپری سالبوتامول، معمولاً یک پاف هر ۳۰ تا ۶۰ ثانیه تا حداکثر ۱۰ پاف توصیه می‌شود؛ برنامه شخصی بیمار اولویت دارد.
- اگر بیمار بدتر شد، دارو اثر نکرد، یا علائم شدید وجود داشت، فوراً با ۱۱۵ تماس بگیرید.
- در صورت شک به آنافیلاکسی، اپی‌نفرین تجویز‌شده را طبق دستور استفاده کنید و تماس با اورژانس را به تأخیر نیندازید.
□ بیمار را بنشانید و آرام کنید.
□ لباس‌های تنگ را آزاد کنید.
□ او را تنها نگذارید.
□ برنامه اقدام آسم بیمار را پیدا کنید.
□ به استفاده از اسپری نجات‌بخش و اسپیسر کمک کنید.
□ در صورت استفاده از سالبوتامول: یک پاف هر ۳۰ تا ۶۰ ثانیه، حداکثر ۱۰ پاف، مگر طبق برنامه شخصی بیمار دستور دیگری وجود داشته باشد.
□ اگر بیمار بدتر شد یا بهبود نیافت، فوراً با ۱۱۵ تماس بگیرید.
□ علائم و تعداد پاف‌های مصرف‌شده را به کارکنان اورژانس اطلاع دهید.
□ بیمار را دراز نکنید و تنها نگذارید.
