دستگاه جیبی که هر صبح و شب میگوید ریهتان در چه وضعیتی است؛ آموزش گامبهگام استفاده و ثبت «بهترین عدد شخصی پیک فلومتری».
پیکفلومتر دستگاه دستی سادهای است که با یک بازدم قوی و سریع، حداکثر سرعت بازدم (PEFR) یعنی سرعت خارج شدن هوای بازدم از ریه ها را بر حسب لیتر بر دقیقه اندازه میگیرد.
وقتی راههای هوایی آسم تنگ میشوند یا بیماری تشدید میشود، سرعت بازدم پیش از بقیهٔ علائم افت میکند؛ به همین دلیل پیکفلومتر مانند «ترازوی خانه» برای آسم عمل میکند و به شما اجازه میدهد تشدید بیماری را قبل از حمله کامل پیش بینی کنید و زودتر اقدام کنید.
استفادهٔ صحیح؛ هفت گام
- نشانگر دستگاه را روی صفر تنظیم کنید و ایستاده یا نشسته صاف بایستید.
- یک دم عمیق بگیرید (تا جایی که میتوانید).
- دهانه را با لبها کامل ببندید؛ زبان سد راه نشود.
- یکباره و با حداکثر قدرت بازدم کنید — فوت سریع و انفجاری، نه طولانی.
- عدد را بخوانید، یادداشت کنید؛ نشانگر را صفر کنید.
- مجموعاً ۳ بار انجام دهید و بالاترین عدد را ثبت کنید (از میان سه بار). بین هر بازدم ۱ تا ۲ دقیقه استراحت کنید.
- در جدول یا اپ ثبت کنید: تاریخ، ساعت، عدد و اگر علائم داشتهاید یادداشت کوتاه.
«بهترین عدد شخصی» چگونه تعیین میشود؟
در دورهای که آسمتان کاملاً کنترل شده است (معمولاً ۲ تا ۳ هفته)، هر روز صبح و شب پیش از دارو اندازه بگیرید. بالاترین عدد این دوره، Personal Best شماست؛ که این عدد مبنای محاسبهٔ مناطق سبز/زرد/قرمز در برنامهٔ اقدام شخصی است. پزشک شما گاهی بر اساس سن، قد و جنسیت عدد مورد انتظار را هم مشخص میکند.
مناطق سه گانه (سبز ، زرد، قرمز)
منطقه محدوده معنی اقدام
🟢 سبز بالای ۸۰٪ بهترین عدد آسم کنترل شده ادامهٔ برنامهٔ معمول
🟡 زرد ۵۰ تا ۸۰٪ بهترین عدد هشدار؛ تشدید در راه است طبق برنامهٔ اقدام، دارو و پیگیری
🔴 قرمز زیر ۵۰٪ بهترین عدد خطر؛ حملهٔ شدید دارو طبق برنامه و تماس فوری با پزشک یا اورژانس
*اگر عدد شما ۱۰٪ افت کرد و همزمان سرفه، خسخس یا تنگی نفس دارید، طبق برنامهٔ اقدام عمل کنید.
چه زمانی پایش روزانه توصیه میشود؟
- بعد از تشخیص جدید آسم یا تغییر مهم در برنامه درمانی (چند هفته)
- آسم متغیر، کنترل نشده یا آسم با حملههای مکرر
- ناتوانی در تشخیص علائم (بیمارانی که تنگی نفس را دیر متوجه میشوند)
- بعد از قطع دارو یا کاهش دوز برای اطمینان از پایداری وضعیت بیمار
خطاهای رایج
- با بینی نفس کشیدن در حین اندازهگیری
- نگهداشتن دهانه با دندان بهجای لب
- بازدم طولانی و آرام بهجای بازدم سریع و انفجاری
- کج نگهداشتن دستگاه
- اندازهگیری بعد از مصرف داروی استنشاقی (عدد را مصنوعی بالا میبرد)
- انجام سه بازدم پشتسرهم بدون استراحت
نکات دقت
هر روز با همان دستگاه و همان وضعیت بدن اندازه بگیرید؛ دهانهٔ دستگاه را هفتگی با آب گرم و صابون بشویید و خشک کنید. افت بیش از ۲۰٪ نسبت به Personal Best یا نسبت صبح به شب (Variability) یعنی به پزشک یا به مطب اطلاع بدهید.