پنومونیت حساسیتی، التهاب ریزه‌های ریه در برابر استنشاق مداوم برخی غبارهای ارگانیک است؛ شناسایی و حذف عامل محرک، کلید درمان است.
پنومونیت حساسیتی که با نام آلوئولیت آلرژیک خارجی هم شناخته می‌شود، التهابی در کیسه‌های هوایی ریز ریه (آلوئول‌ها) است که در پاسخ به استنشاق مکرر ذرات ارگانیک خاص ایجاد می‌شود. این بیماری یک التهاب واقعی بافت ریه است؛ اگر عامل آن شناسایی و حذف نشود، می‌تواند به‌تدریج به فیبروز و آسیب پایدار ریه منجر شود.
محرک‌ها معمولاً در خانه یا محل کار پنهان‌اند
- پر و مدفوع پرندگان خانگی مانند قناری، عروس‌هلندی و کبوتر
- کپک‌ها در محیط‌های نمناک، دیوارهای مرطوب، حمام و زیرزمین
- غبار چوب، پوست درخت و گرد و غبار صنایع چوب و نجاری
- سیستم‌های تهویه و کولرهای آبی آلوده به میکروب‌ها
- برخی کارهای کشاورزی و مواجهه با غبار غلات و علوفه
نکته مهم درباره پرندگان
پرندگان خانگی از شناخته‌شده‌ترین علت‌های این بیماری در سراسر دنیا هستند؛ ذرات بسیار ریز پر و مدفوع آن‌ها به‌راحتی در هوا پخش می‌شود. اگر تشخیص پنومونیت حساسیتی مطرح شده، تا مشورت با پزشک، نگهداری پرنده را متوقف کنید.
علائم؛ دو چهره حاد و مزمن
در شکل حاد، چند ساعت پس از مواجهه سنگین با محرک، علائمی شبیه آنفلوانزا ظاهر می‌شود: سرفه خشک، تنگی نفس، تب خفیف و لرز؛ که با فاصله گرفتن از محیط معمولاً فروکش می‌کند. در شکل مزمن، علائم به‌صورت پنهان و ماه‌ها ادامه می‌یابد:
- سرفه خشک مداوم و تنگی نفس تدریجی هنگام فعالیت
- خستگی و کاهش وزن بی‌دلیل
- بدتر شدن علائم در خانه یا محل کار و بهبود نسبی هنگام سفر و دوری از آن محیط
تشخیص چگونه انجام می‌شود؟
پزشک با شرح حال دقیق شغلی و خانگی شروع می‌کند؛ سپس HRCT الگوی خاص این بیماری را نشان می‌دهد، آزمایش خون برای بررسی پاسخ ایمنی به عوامل مشکوک گرفته می‌شود و اسپیرومتری و آزمون انتشار اکسیژن انجام می‌شود. در موارد نامشخص، برونکوسکوپی و نمونه‌برداری کمک‌کننده است. سرنخ کلاسیک، بدتر شدن علائم در محیط مشتبه و بهبود در دوری از آن است.
درمان؛ اول اجتناب، بعد دارو
مهم‌ترین و مؤثرترین قدم، حذف کامل مواجهه با عامل محرک است؛ بدون این قدم هیچ دارویی اثر پایدار ندارد. اقدامات شامل اصلاح رطوبت و نشتی خانه، رفع کپک‌ها، پرهیز از تماس با پرندگان و استفاده از ماسک و تهویه مناسب در محیط کار است. در فاز التهاب فعال، پزشک ممکن است کورتیکواستروئید طبق دستور پزشک تجویز کند و در بیماری مزمن، روند بیماری با آزمون‌های تنفسی دوره‌ای پیگیری می‌شود.
برنامه عملی خانه
رطوبت خانه را کاهش دهید، نشتی آب را سریع تعمیر کنید، حمام و آشپزخانه را هنگام استفاده هوادهی کنید و سیستم تهویه را طبق توصیه سازنده تمیز و سرویس نمایید. این اقدامات ساده از عود بیماری جلوگیری می‌کند.
چه زمانی فوراً پزشک را ببینیم؟
این محتوا آموزشی است و جایگزین معاینه حضوری نیست. در صورت تنگی نفس شدید و ناگهانی، کبودی لب‌ها، تب بالا همراه احساس ناخوشی جدی، درد قفسه سینه یا سرفه خونی، بلافاصله به اورژانس مراجعه کنید یا با شماره ۱۱۵ تماس بگیرید.
