بیشتر آمبولی‌های ریه از لخته‌های ورید پا سرچشمه می‌گیرند؛ شناخت عوامل خطر و چند عادت ساده، از این اتفاق جدی پیشگیری می‌کند.
آمبولی ریه وقتی رخ می‌دهد که لخته‌ای — معمولاً از وریدهای عمقی پا یا لگن — جدا شده و با جریان خون به عروق ریه برسد و جریان خون بخشی از ریه را مسدود کند. به لخته در ورید عمقی پا DVT می‌گویند و آمبولی ریه در واقع ادامه همان روند است؛ پس پیشگیری از آمبولی، یعنی پیشگیری از تشکیل و مهاجرت لخته وریدی.
نشانه‌های هشدار لخته وریدی و آمبولی
- تورم، درد، گرمی و تغییر رنگ یک پا، معمولاً در ساق پا
- تنگی نفس ناگهانی که حتی در استراحت هم می‌تواند باشد
- درد قفسه سینه، به‌ویژه هنگام نفس عمیق
- تپش قلب سریع، سرگیجه یا غش
- سرفه خونی در برخی بیماران
چه کسانی در معرض خطر بیشتری‌اند؟
- بی‌حرکتی طولانی مانند بستری در بیمارستان یا نشستن ممتد در سفر
- جراحی اخیر، به‌ویژه جراحی‌های ارتوپدی لگن و زانو
- بارداری و هفته‌های نخست پس از زایمان
- مصرف داروهای حاوی استروژن، فقط طبق تجویز و ارزیابی پزشک
- برخی بیماری‌های سرطانی و درمان‌های آن‌ها
- سابقه قبلی لخته یا استعداد ارثی به انعقاد خون
- چاقی، سیگار و سن بالاتر
درباره داروهای هورمونی
قرص‌های پیشگیری از بارداری و برخی درمان‌های هورمونی می‌توانند خطر لخته را افزایش دهند؛ این داروها هرگز نباید خودسرانه مصرف یا قطع شوند. سابقه لخته در شما یا خانواده را حتماً پیش از شروع هر درمان هورمونی به پزشک اطلاع دهید.
راهکارهای عملی پیشگیری
- در سفرهای طولانی با هواپیما، قطار یا خودرو هر یک تا دو ساعت بلند شوید و راه بروید؛ اگر ممکن نیست، حرکات مچ پا و ساق را چند دقیقه تکرار کنید
- مایعات کافی بنوشید؛ کم‌آبی خون را غلیظ‌تر می‌کند
- پس از جراحی، طبق توصیه تیم درمان هرچه زودتر تحریک شوید و نرمش‌های پا را جدی بگیرید
- در بستری‌ها و برخی جراحی‌ها، داروهای ضدانعقاد پیشگیرانه طبق دستور پزشک تجویز می‌شود؛ آن‌ها را دقیقاً طبق برنامه مصرف کنید
- جوراب‌های فشار طبی را اگر پزشک تجویز کرده، به‌درستی و در اندازه مناسب استفاده کنید
- وزن خود را مدیریت کنید، سیگار را قطع کنید و نشستن طولانی پشت میز را با مکث‌های کوتاه حرکتی بشکنید
اگر سابقه لخته دارید
بیمارانی که یک‌بار لخته وریدی یا آمبولی ریه تجربه کرده‌اند، دوره‌ای از درمان با داروهای ضدانعقاد طبق دستور پزشک را ادامه می‌دهند و گاهی این درمان طولانی‌تر می‌شود. آزمایش خون دوره‌ای، رعایت تداخلات دارویی و غذایی که پزشک یادآوری می‌کند، و اطلاع‌دادن پیش از هر جراحی یا کار دندان‌پزشکی درباره داروهایتان اهمیت بالایی دارد. علامت جدید در پا یا تنگی نفس تازه را هرگز ساده نگیرید و حتماً با پزشک در میان بگذارید.
در سفرهای طولانی
لباس گشاد و راحت بپوشید، طوری بنشینید که فشاری روی ساق پاها نباشد، هر نیم‌ساعت مچ پا را بالا و پایین حرکت دهید و در مسیرهای جاده‌ای، توقف‌های کوتاه برای چند قدم پیاده‌روی بگذارید.
اورژانس؛ بی‌درنگ اقدام کنید
این محتوا آموزشی است و جایگزین ویزیت حضوری نیست. تنگی نفس ناگهانی شدید، درد قفسه سینه، غش یا نزدیک به غش، سرفه خونی و تورم ناگهانی و دردناک یک پا از علائم اورژانسی هستند؛ بلافاصله با شماره ۱۱۵ تماس بگیرید و تا رسیدن امداد آرام استراحت کنید.
