اکسیژن خانگی وقتی درست تجویز و استفاده شود، انرژی، خواب و کیفیت زندگی بیمار را به‌طور محسوسی بهبود می‌دهد؛ این راهنما به بیماران و خانواده‌ها کمک می‌کند.
برخی بیماری‌های ریوی و قلبی با کاهش سطح اکسیژن خون همراه‌اند؛ در این شرایط پزشک ممکن است اکسیژن‌درمانی در خانه را تجویز کند. هدف، رساندن سطح اکسیژن خون به محدوده امن است تا اندام‌های حیاتی دچار فشار و آسیب نشوند. اکسیژن مانند هر داروی دیگر دوز مشخص دارد و کمتر یا بیشتر از میزان تجویزشده می‌تواند مضر باشد؛ پس جریان آن را فقط طبق دستور پزشک تنظیم کنید.
چه کسانی به اکسیژن خانگی نیاز پیدا می‌کنند؟
تصمیم بر اساس اندازه‌گیری دقیق گرفته می‌شود، نه صرفاً احساس تنگی نفس: پالس‌اکسیمتر، آزمایش گاز خون شریانی و آزمون پیاده‌روی شش‌دقیقه‌ای نشان می‌دهد که سطح اکسیژن در استراحت، هنگام خواب یا در فعالیت افت می‌کند یا نه. بیماران با COPD پیشرفته، فیبروز ریوی، برخی بیماران پرفشاری ریوی و نارسایی قلبی از جمله کسانی هستند که ممکن است به آن نیاز داشته باشند.
منابع تأمین اکسیژن در خانه
- کنسانتره اکسیژن (دستگاه برقی): رایج‌ترین انتخاب برای استفاده روزانه؛ هوا را می‌گیرد و اکسیژن آن را تغلیظ می‌کند و به برق پایدار نیاز دارد
- سیلندر اکسیژن: مناسب به‌عنوان پشتیبان برای قطع برق، جابه‌جایی بیمار یا استفاده بیرون از خانه
- سیستم اکسیژن مایع: ظرفیت بیشتر و قابل حمل برای بیماران فعال، با تجهیزات و آموزش خاص خود
نکات ایمنی؛ بی‌چون‌وچرا
- اکسیژن خودش اشتعال‌زا نیست اما شدت سوختن را چند برابر می‌کند؛ در فاصله چند متری دستگاه و سیلندر، سیگار، شمع، فندک، اجاق گاز روشن و هر شعله باز ممنوع است
- روی نازل و تجهیزات از روغن، وازلین و مواد چرب استفاده نکنید؛ برای خشکی بینی از محصولات پایه آب طبق توصیه پزشک کمک بگیرید
- سیلندرها را ایستاده و با پایه یا تسمه مهار کنید تا واژگون نشوند و از گرما و آفتاب مستقیم دور نگهشان دارید
- دستگاه را حداقل چند ده سانتی‌متر از دیوار فاصله دهید تا فیلتر آن تنفس کند و آن را با پارچه نپوشانید
- برای قطع برق، برنامه پشتیبان داشته باشید: سیلندر ذخیره یا شماره تماس اضطراری توزیع‌کننده
- شیلنگ بلند را زیر فرش یا درز درها گیر نیندازید و مراقب سر خوردن اطرافیان باشید
اکسیژن یک داروست، نه تزئین
دوز اکسیژن (تعداد لیتر بر دقیقه) و مدت استفاده آن را پزشک بر اساس آزمایش‌ها تعیین می‌کند. کمتر از حد لازم، اندام‌ها را دچار کمبود اکسیژن می‌کند و بیشتر از حد لازم در برخی بیماران خطرناک است؛ پس هیچ‌گاه خودسرانه آن را تغییر ندهید.
زندگی روزمره با اکسیژن
نازل بینی را روزی چند بار با آب ولرم بشویید و در صورت خشکی از مرطوب‌کننده طبق توصیه پزشک استفاده کنید. شیلنگ و فیلتر دستگاه را طبق راهنمای سازنده سرویس کنید. با سیلندر قابل حمل، سفر کوتاه، خرید و دیدار خانوادگی ادامه پیدا می‌کند؛ اکسیژن قرار نیست شما را خانه‌نشین کند. اگر خواب‌آلودگی روزانه، سردرد صبحگاهی یا بدتر شدن تنگی نفس دارید، آن‌ها را در ویزیت بعدی گزارش کنید تا در صورت نیاز دوز بازبینی شود.
سفر با اکسیژن
پیش از سفر با شرکت هواپیمایی یا قطار درباره قوانین حمل اکسیژن تماس بگیرید، سیلندر کافی برای کل مسیر همراه داشته باشید و پشتیبان برق خودرو یا باتری را فراموش نکنید.
چه زمانی فوراً تماس بگیریم؟
این مطالب آموزشی است و جایگزین ویزیت حضوری نیست. در صورت قطع ناگهانی جریان اکسیژن بدون منبع جایگزین، تنگی نفس شدید، کبودی لب‌ها، گیجی یا خواب‌آلودگی غیرعادی بیمار و سردرد شدید صبحگاهی همراه بدتر شدن وضعیت، سریع اقدام کنید و در موارد حاد با شماره ۱۱۵ تماس بگیرید.
