ورود ناگهانی هوا به فضای پرده جنب می‌تواند ریه را جمع کند؛ شناخت علائم پنوموتوراکس و راه‌های کاهش خطر عود، برای بیماران و خانواده‌ها حیاتی است.
پنوموتوراکس یعنی ورود هوا به فضای میان ریه و دیواره قفسه سینه. این هوا مانند بالشی فشار وارد می‌کند و بخشی یا تمام ریه در همان سمت جمع می‌شود. پنوموتوراکس می‌تواند بدون ضربه و خودبه‌خودی رخ دهد و در بیشتر موارد با تشخیص و درمان به‌موقع، کاملاً درمان‌پذیر است.
انواع و علل
- خودبه‌خودی اولیه: در افراد جوان و بلندقامت، به دلیل پارگی کیسه‌های هوایی ریز روی سطح ریه؛ سیگار کشیدن خطر آن را چند برابر می‌کند
- خودبه‌خودی ثانویه: بر زمینه بیماری‌های ریه مانند COPD، آسم، فیبروز ریه و فیبروز کیستیک
- ضربه‌ای: پس از تصادف، شکستگی دنده یا ضربه به قفسه سینه
- ناشی از اقدامات پزشکی: پس از نمونه‌برداری ریه یا برخی پروسیجرهای تهاجمی
علائم؛ درد ناگهانی و تنگی نفس
علامت کلاسیک، درد تیز و ناگهانی یک سمت قفسه سینه همراه با تنگی نفس است که معمولاً با سرفه خشک همراه می‌شود. شدت علائم به میزان جمع‌شدن ریه و سلامت زمینه‌ای آن بستگی دارد؛ در افراد با بیماری ریه موجود، حتی پنوموتوراکس کوچک هم می‌تواند علائم شدیدی ایجاد کند. این درد گاهی با درد قلبی اشتباه گرفته می‌شود؛ بنابراین بررسی پزشکی ضروری است.
تشخیص و درمان
تشخیص با معاینه و تصویربرداری (عکس قفسه سینه، سونوگرافی یا سی‌تی‌اسکن) انجام می‌شود. درمان بسته به اندازه و شدت، از سه مسیر می‌گذرد: پایش و استراحت در پنوموتوراکس‌های کوچک، مکش با سوزن در موارد متوسط و قرار دادن لوله زهکش در موارد بزرگ‌تر تا هوا خارج شود و ریه بازگردد. در عود مکرر، جراحی کم‌تهاجمی با دوربین (VATS) و چسباندن پرده جنب (پلورودز) از بازگشت بیماری جلوگیری می‌کند.
پنوموتوراکس فشارنده؛ اورژانس واقعی
اگر تنگی نفس به‌سرعت بدتر شود، نبض تند بزند و فشار خون افت کند، ممکن است پنوموتوراکس فشارنده در حال شکل‌گیری باشد؛ این وضعیت در چند دقیقه پیش می‌رود و درخواست فوری اورژانس ۱۱۵ تنها کار درست است.
پیشگیری از عود و توصیه‌های روزمره
- ترک کامل سیگار؛ مؤثرترین اقدام برای کاهش خطر عود
- پرهیز از پرواز با هواپیما و غواصی تا زمانی که پزشک اجازه دهد
- خودداری از بلند کردن اجسام بسیار سنگین در روزهای نخست بهبود
- مراجعه منظم برای کنترل تصویری تا بازگشت کامل ریه
بیمارانی که پنوموتوراکس را تجربه کرده‌اند، معمولاً با رعایت این توصیه‌ها زندگی کاملاً عادی خود را ادامه می‌دهند؛ تنها کافی است نشانه‌های هشدار را بشناسند و به‌موقع اقدام کنند.
