سرفه خون نشانه‌ای است که هرگز نباید نادیده گرفته شود؛ شناخت علل و اقدام صحیح در لحظه می‌تواند از عوارض خطرناک پیشگیری کند.
هموپتیزی به خروج خون همراه با سرفه از ریه‌ها و راه‌های هوایی گفته می‌شود؛ از رگه‌های باریک خون در خلط تا خلط کاملاً خونی. حتی مقدار کم خون نیز نشانه‌ای مهم است و نیازمند بررسی است، زیرا علت‌ها از عفونت ساده تا بیماری‌های جدی متغیرند.
چرا خلط خونی جدی است؟
دو دلیل اصلی وجود دارد: نخست آنکه خون می‌تواند نشانه ضایعه‌ای در راه‌های هوایی باشد که تشخیص دقیق لازم دارد؛ دوم و مهم‌تر آنکه خونریزی فعال می‌تواند راه هوایی را مسدود کند و تنفس را به خطر بیندازد. به همین سبب حتی خونریزی خفیف نیز باید در زمان کوتاه توسط پزشک ارزیابی شود.
علل شایع خلط خونی
- برونشیت: شایع‌ترین علت؛ معمولاً رگه‌های کوچک خون همراه خلط در جریان عفونت
- برونشکتازی: اتساع برگشت‌ناپذیر راه‌های هوایی با خلط فراوان و عود مکرر عفونت
- عفونت‌ها: سل ریوی و پنومونی
- سرطان ریه: به‌ویژه در سیگاری‌های بالای چهل سال با کاهش وزن و بی‌اشتهایی
- آمبولی ریه: خلط خونی همراه با تنگی نفس ناگهانی و درد قفسه سینه
- آسیب رگ‌های بزرگ: موارد نادر ولی خطرناک که نیاز به مداخله فوری دارند
تمایز از خونریزی دهان و معده
خون ریوی معمولاً روشن‌تر و کف‌آلود است و همراه با سرفه خارج می‌شود؛ خون گوارشی تیره‌تر و دانه‌دار است و اغلب با استفراغ می‌آید. خونریزی لثه، گلودرد شدید یا زخم‌های حلق نیز می‌تواند خلط خون‌آلود بدهد؛ پزشک با شرح‌حال و معاینه این حالت‌ها را تفکیک می‌کند.
اقدامات در لحظه و بررسی‌های لازم
در صورت سرفه خونی، آرام بنشینید، سرفه را به‌کلی مهار نکنید بلکه خلط را خارج کنید و بدون اتلاف وقت برای ارزیابی اقدام کنید. بررسی معمولاً شامل عکس قفسه سینه، سی‌تی‌اسکن ریه (گاهی با آنژیوگرافی)، آزمایش خون و بررسی خلط است؛ در موارد مشخص یا خونریزی زیاد، برونوسکوپی برای دیدن مستقیم راه‌های هوایی و کنترل خونریزی انجام می‌شود. داروها و اقدامات بعدی طبق دستور پزشک تعیین می‌گردد.
چه چیزهایی را ثبت کنید؟
مقدار تقریبی خون (رگه، لکه یا خلط کاملاً خونی)، رنگ و قوام خلط، تکرار و زمان بروز، علائم همراه مانند تب یا کاهش وزن و داروهای مصرفی را یادداشت کنید؛ این اطلاعات برای تشخیص بسیار ارزشمند است.
